Καρδιακή Αποκατάσταση σε Χρόνια Νοσήματα: Από τη Φροντίδα Νεφρών στην Ψηφιακή Καινοτομία
Παρουσιάστρια (Isabella Marcel): Καλώς ήρθατε σε αυτό το επεισόδιο του podcast Let’s Talk ICPR, σεζόν 2. Είμαι η νέα σας παρουσιάστρια Isabella Marcel και σήμερα μαζί μου βρίσκεται η φίλη του ICCPR, Δρ. Ευαγγελία Κουίδη. Σας ευχαριστώ πολύ που είστε εδώ σήμερα. Η έρευνά σας καλύπτει την άσκηση τόσο σε πληθυσμούς με χρόνια καρδιοπάθεια όσο και με νεφρική νόσο. Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε αρχικά να εξερευνήσετε την καρδιακή αποκατάσταση σε αυτά τα κλινικά περιβάλλοντα;
Καλεσμένη (Δρ. Ευαγγελία Κουίδη): Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση. Αυτό που με τράβηξε αρχικά ήταν το χάσμα μεταξύ του τι μπορούμε να κάνουμε ιατρικά και του τι πραγματικά αισθάνονται οι ασθενείς καθημερινά. Υπάρχει, λοιπόν, μια διαφορά μεταξύ της καρδιακής νόσου και της νεφρικής νόσου. Στην καρδιακή νόσο, γνωρίζουμε ότι η δομημένη άσκηση βελτιώνει τη λειτουργική ικανότητα και την πρόγνωση. Από την άλλη πλευρά, στη χρόνια νεφρική νόσο και ειδικά στην αιμοκάθαρση, το φορτίο των συμπτωμάτων σε αυτούς τους ασθενείς είναι τεράστιο και δυστυχώς η αποκατάσταση υποχρησιμοποιείται. Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι σε αυτούς τους ασθενείς υπάρχουν πολλοί περιορισμοί που είναι αντιμετωπίσιμοι και αν εφαρμόσουμε τη σωστή συνταγογράφηση άσκησης, ακόμη και στους πολύ περίπλοκους ασθενείς, μπορούν να νιώσουν καλύτερα, ενδέχεται να έχουν καλύτερη ποιότητα ζωής και μπορούμε να μειώσουμε την κόπωση και τα συμπτώματα. Ακόμα και μικρές βελτιώσεις στο περπάτημα, τη δύναμη και την ισορροπία μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, κάτι που είναι πολύ σημαντικό.
Παρουσιάστρια: Η έρευνά σας τώρα επικεντρώνεται σε ασθενείς με χρόνιες παθήσεις.
Καλεσμένη: Ναι, τόσο στην καρδιακή νόσο όσο και στη χρόνια νεφρική νόσο. Είμαι καρδιολόγος, επομένως οι καρδιοπαθείς και η καρδιακή αποκατάσταση είναι η πρώτη μου προτεραιότητα. Όμως, οι ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο και άλλες χρόνιες παθήσεις όπως ο διαβήτης και οι πνευμονικές παθήσεις χρειάζονται επίσης άσκηση. Έτσι, παρέχουμε συνταγογράφηση προγραμμάτων άσκησης σε κάθε είδους ασθενείς.
Παρουσιάστρια: Φανταστικά. Και ποια είναι τα κύρια ευρήματα μέχρι στιγμής; Αν μπορείτε να μοιραστείτε λίγα λόγια για την έρευνά σας σχετικά με τη νεφρική νόσο.
Καλεσμένη: Αν οι ασθενείς μπορούν να κινηθούν καλύτερα, αισθάνονται καλύτερα και ζουν καλύτερα. Αν έχουν βελτιώσεις στην ισορροπία, τη λειτουργική ικανότητα, τη δύναμη και την αντοχή, έχουν οφέλη στην ανεξαρτησία, τη διάθεση και την κοινωνική συμμετοχή. Αυτό σημαίνει ότι βελτιώνουν την ποιότητα ζωής τους. Επομένως, η άσκηση μπορεί να λειτουργήσει ως φάρμακο.
Παρουσιάστρια: Λοιπόν, σας ευχαριστώ. Γνωρίζω επίσης ότι συμμετείχατε σε αρκετά ευρωπαϊκά προγράμματα που εστιάζουν στην προώθηση της αλλαγής συμπεριφοράς σε ασθενείς με χρόνιες παθήσεις γενικότερα. Ποια ήταν, λοιπόν, τα πιο σημαντικά μαθήματα, ειδικά κατά τη μετάφραση αυτών των μοντέλων στην πραγματική κλινική πράξη;
Καλεσμένη: Θα πρέπει να εστιάσουμε σε μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, πράγμα που σημαίνει ότι μια παρέμβαση δεν αποτυγχάνει στην πραγματικότητα, αλλά ο τρόπος που εστιάζουμε σε αυτήν μπορεί να αποτύχει. Πρέπει να επικεντρωθούμε στο γεγονός ότι η άσκηση πρέπει να συνταγογραφείται σαν φάρμακο, όπως προείπα, και είναι επίσης σημαντικό οι γιατροί, οι νοσηλευτές, και όλη η ομάδα υγειονομικής περίθαλψης να συμμετέχουν ενεργά. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να αλλάξουμε τη διαχείριση των προγραμμάτων και να προσαρμόσουμε τις προσδοκίες, τις πραγματικότητες και το καθημερινό πρόγραμμα των ασθενών. Επομένως, πρέπει να εστιάζουμε στις ανάγκες των ασθενών.
Παρουσιάστρια: Αυτό είναι πράγματι ένα σπουδαίο μάθημα. Και αν κοιτάξουμε στο μέλλον, ποιος αναδυόμενος τομέας της ιατρικής της άσκησης σας ενθουσιάζει περισσότερο; Η τηλε-αποκατάσταση, οι φορητές συσκευές (wearables) ή ίσως η τεχνητή νοημοσύνη (AI);
Καλεσμένη: Η τεχνολογία είναι ένα πλεονέκτημα στις μέρες μας. Η τηλε-αποκατάσταση είναι απαραίτητη και αποτελεί ένα πολύ θετικό εργαλείο που έχουμε στη διάθεσή μας. Μας βοηθά να λύσουμε το πρόβλημα της πρόσβασης. Η τηλε-αποκατάσταση μπορεί να λύσει προβλήματα απόστασης, χρόνου και περιορισμών χωρητικότητας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να επικεντρωθούμε σε προγράμματα αποκατάστασης που βασίζονται στην τεχνολογία και επίσης να λάβουμε υπόψη ότι οι φορητές συσκευές πρέπει να μας βοηθήσουν. Είναι ένα μέσο για την παρακολούθηση των ασθενών, την καταγραφή των συνηθειών τους, των αποκρίσεων του καρδιακού ρυθμού, καθώς και για την καταγραφή του ύπνου, της ανάρρωσης και των συμπτωμάτων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιούμε φορητές συσκευές κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων άσκησής μας.
Παρουσιάστρια: Στο πλαίσιο αυτής της ερώτησης, πώς οραματίζεστε το μέλλον της καρδιακής αποκατάστασης στην Ελλάδα;
Καλεσμένη: Είμαστε ένα πανεπιστημιακό κέντρο καρδιακής αποκατάστασης, το οποίο σημαίνει ότι προσπαθούμε να κοιτάμε μπροστά. Η ευκαιρία είναι τεράστια, αλλά πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά. Έχουμε σίγουρα πολλές μεθόδους, έχουμε υβριδικά προγράμματα, έχουμε τηλε-αποκατάσταση. Είναι σημαντικό να λύσουμε πολλά προβλήματα στην Ελλάδα, αρχικά την πρόσβαση και την αποζημίωση, καθώς δυστυχώς η κυβέρνηση δεν αποζημιώνει τις συνεδρίες προγραμμάτων άσκησης εδώ στην Ελλάδα. Εμείς είμαστε πανεπιστήμιο και γι’ αυτό έχουμε καταφέρει να επιβιώσουμε εδώ και 35 χρόνια, αλλά η πραγματικότητα δεν είναι και τόσο θετική. Επίσης, πρέπει να αλλάξουμε την κουλτούρα των παραπομπών και θα πρέπει να προσπαθήσουμε να βρούμε διαφορετικές λύσεις για όλους τους ασθενείς. Γι’ αυτό πιστεύω ότι πρέπει να έχουμε εναλλακτικές λύσεις για όλες τις ανάγκες: προγράμματα σε κέντρα (center-based), προγράμματα στο σπίτι με χρήση τεχνολογίας, υβριδικές μορφές παροχής – κάθε είδους εναλλακτικές για να αυξήσουμε τη συμμετοχή. Πιστεύω γενικά, και σε παγκόσμιο επίπεδο, ότι τα εξατομικευμένα, υβριδικά προγράμματα που εστιάζουν στην πρόληψη είναι η λύση. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κινηθούμε προς επιλογές στο σπίτι και προς ψηφιακές επιλογές. Επίσης, πρέπει να εστιάσουμε σε διαφορετικές πτυχές, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να δώσουμε προσοχή στην ψυχική υγεία, την πρόληψη, τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των ασθενών, και θα πρέπει επίσης να συμπεριλάβουμε κάθε είδους ασθενή ώστε να έχουμε ευρύτερη επιλεξιμότητα.
Παρουσιάστρια: Και στο πλαίσιο της έρευνάς σας, έχω την περιέργεια να μάθω, όταν σκέφτεστε την αποκατάσταση και την επέκταση της πρόσβασης, υπάρχουν ειδικές παράμετροι ή προβλέψεις και για τα άτομα με χρόνια νεφρική νόσο;
Καλεσμένη: Προσπαθούμε να αντιγράψουμε ό,τι γνωρίζουμε από τους καρδιοπαθείς σε κάθε είδους άλλες χρόνιες παθήσεις, και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μεταφέρουμε όλη αυτή τη γνώση και στους ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο. Ξεκινήσαμε με προγράμματα σε κέντρα παρόμοια με αυτά που κάναμε στους καρδιοπαθείς. Διαπιστώσαμε ότι αυτό ήταν λίγο δύσκολο για αυτούς λόγω χρονικών περιορισμών. Έτσι, αλλάξαμε το μοντέλο και αρχίσαμε να προσφέρουμε ενδοδιαλυτική άσκηση (κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης). Πρόκειται για ένα μοντέλο που μπορεί να εξοικονομήσει χρόνο και αυξάνει το ποσοστό συμμετοχής. Στη συνέχεια, προσπαθήσαμε επίσης να προσθέσουμε τεχνολογία στα προγράμματά μας. Γι’ αυτό προσφέρουμε διαφορετικές μορφές προγραμμάτων άσκησης. Έχουμε υβριδικά προγράμματα, έχουμε επίσης φορητές συσκευές και διαθέτουμε τεχνολογία. Προσθέσαμε ό,τι γνωρίζουμε στο μοντέλο της χρόνιας νεφρικής νόσου. Γνωρίζουμε ποια είναι τα μειονεκτήματα, ποιες είναι οι διαφορές στη συγκεκριμένη νόσο και προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τα προγράμματά μας ανάλογα με τις ανάγκες, τις δυνατότητες και τη διάθεσή τους.
Παρουσιάστρια: Αυτό είναι εντυπωσιακό. Σας ευχαριστώ. Έχω μια πιο προσωπική ερώτηση. Πώς καταφέρνετε να ισορροπήσετε τις απαιτήσεις της έρευνας με τη διδασκαλία, την καθοδήγηση ή ακόμα και την κλινική πράξη;
Καλεσμένη: Είναι δύσκολο, απαιτεί δομημένη κατανομή χρόνου. Πρώτα απ’ όλα, ένα πρόγραμμα, επίσης καλοί συνεργάτες, καλή δομή ομάδας, πολλούς εκπαιδευόμενους και επίσης να δίνουμε προτεραιότητα στα πράγματα. Προσπαθώ να βρω εκπαιδευόμενους που μπορούν να συμβάλουν και προσπαθώ να αυξήσω τον χρόνο – δεν υπάρχουν παρά μόνο 24 ώρες την ημέρα, είναι δύσκολο, αλλά λειτουργεί με τον καιρό.
Παρουσιάστρια: Λοιπόν, από μια πολύ επιτυχημένη γυναίκα στην επιστήμη και την έρευνα. Σας ευχαριστώ. Σας ευχαριστώ που ακούσατε το Let’s Talk ICPR. Μείνετε συντονισμένοι για περισσότερα επεισόδια αυτή τη σεζόν και μην ξεχάσετε να εγγραφείτε στο ICPR the Insider για τα τελευταία νέα, απόψεις και γνώσεις από την κοινότητά μας.